Zamek w Janowcu
Zamek w Janowcu to prawdziwa perła architektury obronnej.
Zachwyca nie tylko miłośników historii, ale również wszystkich, którzy pragną podziwiać piękne widoki i poczuć wyjątkową atmosferę.
Zamek w Janowcu nad Wisłą to zamek bastejowy, wzniesiony na początku XVI wieku i rozbudowywany do XVIII wieku. Był on siedzibą magnackich rodów Firlejów, Tarłów i Lubomirskich.
Z jego budową związani są wybitni architekci i rzeźbiarze: Santi Gucci Fiorentino, Giovanni Battista Falconi i Tylman z Gameren. Od początku XIX wieku opuszczona budowla popadła w ruinę. Kosztów związanych z rewaloryzacją zamku nie udźwignął jego ostatni opiekun i właściciel, Leon Kozłowski.
W roku 1975 zamek przeszedł na własność Muzeum w Kazimierzu Dolnym (obecnie Muzeum Nadwiślańskiego w Kazimierzu Dolnym), a od 2025 roku funkcjonuje jako odrębna instytucja kultury – Muzeum Zamek w Janowcu.
Jednym z odrestaurowanych fragmentów zamku jest tzw. Dom Północny, dobudowany w pierwszej połowie XVII wieku do wcześniej istniejącego muru obronnego. Obecnie trwają prace nad przygotowaniem ekspozycji stałej i ponownym udostępnieniem Domu Północnego dla zwiedzających.
Atrakcją dla turystów są wielopoziomowe krużganki, z których rozlegają się piękne widoki na dziedziniec zamkowy i dolinę Wisły.
W parku przy zamku zlokalizowano skansen z drewnianą zabudową dworsko-folwarczną z terenu Lubelszczyzny.
W jej skład wchodzą: barokowy modrzewiowy dwór z Moniak z drugiej połowy XVIII wieku, spichlerz z Podlodowa, lamus z wozownią z Kurowa oraz stodoła z Wylągów, pochodzące z XIX wieku. We dworze znajduje się stała wystawa wnętrz domu ziemiańskiego oraz pokoje gościnne.
W spichlerzu udostępniana jest ekspozycja „Życie między dwoma brzegami” prezentująca m.in. łodzie używane do transportu i połowu ryb na Wiśle.
Przyzamkowy park rozciągający się na obszarze około trzech hektarów posiada wysokie walory przyrodniczo-krajobrazowe. Z alejek spacerowych można podziwiać rozległy widok doliny Wisły. Przy dobrej widoczności na horyzoncie można dostrzec pasma Gór Świętokrzyskich, oddalone o około 80 km na południowy-zachód. Ze względu na znajdujące się tutaj pomniki przyrody, roślinność ciepłolubną na skarpie oraz rzadkie gatunki zwierząt i owadów, zamkowy ogród jest częścią Kazimierskiego Parku Krajobrazowego i został objęty ochroną obszarową w ramach programu „Natura 2000”.
Zarówno zamek, jak i park stają się scenerią cyklicznych wydarzeń plenerowych takich jak Janowieckie Interpretacje Muzyki im. Jakuba Walaska (międzynarodowy mistrzowski kurs muzyczny), Festiwal Filmowy „Na Drugim Brzegu”, Festiwal Dwie Winorośle, Białe-Czerwone Winobranie czy Jarmark Bożonarodzeniowy.
Odkryj niezwykłą historię Zamku w Janowcu i ciesz się niezapomnianymi widokami. Zapraszamy do odwiedzenia tego wyjątkowego miejsca!
Dowiedz się więcej o historii Zamku w Janowcu
Na początku XVI w. na górującym nad Wisłą i wsią Serokomla (od 1537 roku Janowiec) wzgórzu, Mikołaj Firlej – kasztelan krakowski, wojewoda lubelski, a od 1515 roku hetman wielki koronny – rozpoczął budowę bastejowej warowni odciętej od płaskowyżu głęboką fosą. Był to zamek o charakterze mieszkalno-obronnym, składający się z Budynku Bramnego, dwupoziomowej Basatei Wielkiej, dwóch wież mieszkalnych oraz murów kurtynowych wyposażonych w strzelnice. W takiej formie warownia przetrwała do 1526 roku, wtedy to Piotr Firlej, syn Mikołaja, przekształcił ją w rezydencję mieszkalną z zespołem renesansowych apartamentów.
W drugiej połowie XVI w. (1577-1587), spadkobierca Piotra, Andrzej Firlej, sprowadził z Włoch do Janowca wybitnego architekta i rzeźbiarza Santi Gucci Fiorentino, który w części południowo-wschodniej zamku, zaprojektował nowe skrzydło pałacowe zwieńczone attyką i ozdobione od południa sgraffitem tzw. diamentowym.
W pierwszej połowie XVII w. kolejni właściciele zamku – Tarłowie (Stanisław i jego syn Jan Karol) dokonali największej architektonicznej przemiany janowieckiej rezydencji, nadając jej cechy wczesnego baroku. W tym czasie przebudowany został pałac Andrzeja Firleja, gdzie z częściowym wykorzystaniem jego murów wzniesiono większy, dwukondygnacyjny, symetryczny budynek z amfiladą sal, zakończony od wschodu i zachodu bliźniaczymi wieżami. Dodatkowo w części zachodniej wybudowany został Apartament Zachodni przylegający do wieży zachodniej, a od wschodu powstało czterokndygnacyjne skrzydło z filarowymi krużgankami.
W roku 1654 janowiecki zamek przeszedł w ręce rodu Lubomirskich. W 1656 roku został zajęty przez wojska Karola X Gustawa i częściowo spalony. Po opuszczeniu zamku przez Szwedów Jerzy Sebastian Lubomirski oraz jego syn Jerzy Dominik podjęli się odbudowy zamku. Wówczas dokonano całkowitej rozbiórki północnej wieży mieszkalnej i na jej miejscu wzniesiono budynek z pomieszczeniami czeladnymi. Na małym dziedzińcu powstała kaplica od zachodu oparta o mur z krużgankami. W jej parterowej kondygnacji znajdowała się studnia z urządzeniem czerpalnym. W górnej kondygnacji mieściła się właściwa kaplica. Wejście do kaplicy prowadziło z piętra krużganka na dziedzińcu wielkim. We wnętrzu kaplicy dominowały cechy w stylu barokowym, natomiast jej bryła zewnętrzna utrzymana była w formie późnego manieryzmu lubelskiego.
Kolejny z rodu Lubomirskich, Antoni Benedykt, rozbudował stary pałac Tarłów, dokonując zabudowy reszty wolnej przestrzeni w zachodniej części małego dziedzińca. Zamówił także nowe dekoracje malarskie i sztukatorskie w stylu Ludwika XV, przebudował okna wielkiej amfilady południowej, zdobiąc je obramieniami rokokowymi. Zamek za jego rządów przeżywał czasy największej świetności.
Rozrzutność i hulaszczy tryb życia ostatniego z Lubomirskich, Jerzego Marcina Lubomirskiego, doprowadziły do sprzedaży dóbr janowieckich wraz z zamkiem w 1778 roku Mikołajowi Piaskowskiemu, podkomorzemu krzemienieckiemu. Był to ostatni właściciel zamku, który zmarł w nim w 1803 roku.
Wiek XIX i początek wieku XX to czas, gdy janowiecki zamek, nie zamieszkany, systematycznie popadał w ruinę. W 1931 roku Zamek w Janowcu, wraz z przyległym do niego parkiem nabył Leon Kozłowski. Jego właścicielem był aż do 1975 roku, kiedy to sprzedał dobra na rzecz Skarbu Państwa. Od tego momentu zamek po licznych pracach architektonicznych i archeologicznych zabezpieczono w formie trwałej ruiny, częściowo zrekonstruowano z przeznaczeniem na cele muzealne.